Back

ⓘ भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण




                                               

पुरातत्त्वशास्त्र

पुरातत्त्वशास्त्र त्यो विज्ञान हो जो पुरानो चीजहरूको अध्ययन एवं विश्लेषण गरेर मानव-संस्कृतिका विकासक्रमलाई बुझ्ने एवं त्यसको व्याख्या गर्ने कार्य गर्दछ। यसका लागि पूर्वजहरू द्वारा छोडिएका पुरानो वास्तुशिल्प, औजारहरू, युक्तिहरू, जैविक-तथ्यहरू एवं भू-रूपहरू आदिको अध्ययन गरिन्छ। अत: पुरातत्वशास्त्र त्यो विज्ञान हो जो मानवका भूत कालको अध्ययन गर्दछ।

                                               

सिन्धु घाटीको सभ्यता

सिन्धु घाटीको सभ्यता विश्व को प्राचीन नदी घाटी सभ्यताहरूमा एक प्रमुख सभ्यता हो। सम्मानित पत्रिका नेचरमा प्रकाशित शोधका अनुसार यो सभ्यता कमसे कम ८००० वर्ष पुरानो रहेको हो । यो हडप्पा सभ्यता र सिंधु-सरस्वती सभ्यता का नामले पनि जानिने गरिन्छ । यसको विकास सिन्धु नदी तथा घघ्घर को किनारबाट भएको हो । मोहनजोदड़ो, कालीबंगा, लोथल, धोलावीरा, राखीगढ़ी तथा हड़प्पा यसका प्रमुख केन्द्र थिए। डिसेम्बर २०१४ मा भिर्दाना को अहिलेसम्म को खोजिएकोमा सबै भन्दा प्राचीन नगर मानिन्छ सिन्धु घाटी सभ्यता को। ब्रिटिश काल खण्डमा भएको उत्खननको आधारमा पुरातत्ववेत्ता तथा इतिहासकारहरु को अनुमान छकी यो अत्यन्त विकसित सभ्यता थ ...

                                     

ⓘ भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण

भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षण भारतको सांस्‍कृतिक विरासतहरुका पुरातत्‍वीय अनुसंधान तथा संरक्षणका लागि एक प्रमुख सङ्गठन हो। भारतीय पुरातत्‍व सर्वेक्षणको प्रमुख कार्य राष्‍ट्रीय महत्‍वका प्राचीन स्‍मारकहरु तथा पुरातत्‍वीय स्‍थलहरु र अवशेषहरूको रखरखाव गर्नु हो। यसका अतिरिक्‍त, प्राचीन संस्‍मारक तथा पुरातत्‍वीय स्‍थल र अवशेष अधिनियम, १९५८का प्रावधानहरुका अनुसार यो देशमा सबै पुरातत्‍वीय गतिविधिहरूलाई विनियमित गर्दछ । यो पुरावशेष तथा बहुमूल्‍य कलाकृति अधिनियम, १९७२ मा पनि विनियमित गर्दछ। यो संस्‍कृति मंत्रालयका अधीन छ।

राष्‍ट्रीय महत्‍वका प्राचीन स्‍मारकहरु तथा पुरातत्‍वीय स्‍थलहरु तथा अवशेषहरुका रखरखावका लागि सम्‍पूर्ण देशलाई २४ मण्डलहरूमा विभाजित गरिएको छ । सङ्गठनका नजिक मण्डलहरु, सङ्ग्रहालयहरु, उत्‍खनन शाखाहरु, प्रागैतिहासिक शाखा, पुरालेख शाखाहरु, विज्ञान शाखा, उद्यान शाखा, भवन सर्वेक्षण परियोजना, मन्दिर सर्वेक्षण परियोजनाहरु तथा अन्‍तरजलीय पुरातत्‍व स्‍कन्‍धका माध्‍यमले पुरातत्‍वीय अनुसंधान परियोजनाहरुका संचालनका लागि ठूलो संख्‍यामा प्रशिक्षित पुरातत्‍वविदहरु, संरक्षकहरु, पुरालेखविदहरु, वास्तुकारहरु तथा वैज्ञानिकहरूको कार्य दल छ ।